Хоозун-меге: Арага –чем болур.
Алыс шын: Бүгү делегейниң Кадык камгалал Организациязының (ВОЗ) үндүрген түңнели езугаар, арага – чоннуң кадыкшылын үреп турар наркотик болуп турар.
Хоозун-меге: Чемге хөөн киирерде, ижин-шөйүндү аараанда, аарышкы чидирери-биле араганы ижиптерге эки болур.
Алыс шын: Херек кырында алыр болза, арага ижиптерге, бир дугаарында ижин-шөйүндү, хырын хилинчектенир болур. Арага кадыг болган дудум, чедирер хоразы улгадып-ла олурар. Ооң түңнелинде гастрит деп аарыг тыптып, чоорту ижин-шөйүндү, хырын рагынче шилчий берип болур. Баарның камгалалын эрткеш, этил спирти баарның клеткаларын үрегдээр болгаш ол клеткалар этил спиртиниң хоразын угбайн, өлгүлеп каар. Ол өлген клеткаларның орну сорбуланы бээр болгаш, ындыг сорбуланган чер баарнын кылыр ужурлуг ажылын күүседип шыдавас болур. Түңнелинде баар циррозу деп аарыг тыптыр. А бестиг-баарзыктың тускай клеткалары араганың хайы-биле өлүгленирге, чигир диабеди деп аарыг тыптыр болур.
Хоозун-меге: Коньяк биле водка дамырларны алгыдар болур, ынчангаш чүрек аарыырга дузалаар.
Алыс шын: Арага ижерге хан базыышкынының бедип эгелээри азы чүрек согуушкуну хажыттынып, чүрек аарыыры азы миокардтың качыгдааны – бо бүгү араганың салдары-биле чүрек-дамыр системазының баксырай бергенин көргүзүп турар болур.
Хоозун-меге: Арага – грипп аарыындан эмненириниң эң-не эки аргазы, улуг дашка араганы ижипкен соонда грипптиң изи-чыды-даа артпайн баар.
Алыс шын: Францияның Эртемнер академиязы чон ортузунда нептереңгей болуп турар бо бодалды хынаары-биле тускай шинчилел ажылын чорутканының түңнелинде арага чүгле грипп эвес, өске-даа вирустарга кандыг-даа салдар чедирбес болгаш эмненир арга кылдыр ажыглаттынар шынарлары чок дээрзин бадыткаан. Херек кырында сыр дедир – арага мага-ботту суларадып, камгаланыр күштерин эвээжедип тургаш, удаа-дараа аарыыр чоруктарга чедирер болгаш халдавырлыг аарыг бүрүзүнүң аар-берге эртеринге чедирип болур.
Хоозун-меге: Арага кижиниң эр-херээжен харылзаа тудар арга-шинээн улгаттырар.
Алыс шын: Доктаамал арага ижер эр улустуң мага-бодунга, ылаңгыя ажы-төл бүдүрер шынарларынга улуг өскерлиишкиннер болур. Сперматозоидтер үрелип, оларның саны, идепкейлии болгаш күжү хажыттынар. Ол өскерлиишкиннер алызы барып кадык эвес уруг-дарыглыг болурунга чедирер. Эр кижиниң арага ижери келир үеде ажы-төлүнүң кадыкшылынга салдар чедирер болза, кыс кижиниң арагалаар чоруунуң хоразы оон каш дакпыр улуг болур. Бистиң бурун өгбелеривис ол дугайында эки билир турганнар. Бурун тыва чаңчылдарда эр кижи 40 хар четпээнде, херээжен кижи 45 хар четпээнде арага ижери хоруглуг турган, а өг-бүле тутпаан кижи болза (эр-даа, херээжен-даа), шуут бүгү назынында арага ишпес ужурлуг турган. А орус чонда база куда үезинде өгленип турар аныяктар арага амзавас чаңчыл турган.
Хоозун-меге: Арага сагыш-сеткилдиң дүвүрелин, шылап-могаанын чидириптер болур, ынчангаш байырлалдарда база дыштаныр хүннерде ижип болур.
Алыс шын: Арага сагыш-сеткилдиң дүвүрелин, шылап-могаанын чидирип шыдавас, чүге дизе, кижиниң нерв системазы дүвүреп, шылап-могап турар болур, а арага нерв системазынга шак-ла ындыг артык салдарны чедирип турар. Арага ишкен соонда удуурга, кижи сергек, дыштанган кылдыр оттуп келбес болур. Анаа кижи дыштаныр хүннер соонда ажылдаар күзелдиг, күштүг апаар болза, дыштаныр хүнде арага ишкен кижи даартазында ажыл кылыксавас, чалгаараар, кылыктаныр, бажы аарыыр, чүүге-даа хөңнү чок болур. Ынчангаш арага-биле эрттирген дыштаныр хүннүң даартазында ажыл хүнү хилис барганы ол.
Хоозун-меге: Араганы хөй эвести ижерге хоразы чок болур.
Алыс шын: Чехословак эртемденнерниң шинчилелдери орукче халдып үнер мурнунда чолаачы кижиниң ижип алганы 1 кружка пивозу авария болур айыылды 7 катап улгаттырыптар дээрзин бадыткаан. 50 г. водка айыылды 30 катап улгаттырар, а 200 г. водка 130 катап айыылды улгаттырар. Эвээш-даа араганы ижерге, кижиниң кадыынга багай салдарны чедирер болгаш мага-ботка эттинмес хоралыг өскерлиишкиннерни чедирер.
САКТЫП АЛ:
Бүгү делегейниң кадык камгалал организациязының медээлери-биле, арага ижер кижи ортумаа-биле 15-17 чыл эвээш чурттаар. Арагадан качыгдавас орган кижиниң мага-бодунда чок. Ынчалза-даа эң-не аар согугну арага кижиниң мээзинге чедирип турар. Кайы хире-даа араганы ижери – арага-биле мага-ботту хораннап турары ол болур. Делегейде мөчээн улустуң аразындан үш дугаары-ла – араганың хайы-биле өлген болур, а беш дугаары – таакпының хайы-биле амыдыралдан чарылган. Ынчап кээрге, чыл санында-ла 900 000 кижи арагадан, 500 000 кижи таакпыдан өлүп турар.